SDG-reeks

Drukken de SDG’s hun stempel op het lokale beleid?

Voor het einde van 2019 moeten de nieuw verkozen stedelijke en gemeentelijke bestuursploegen hun meerjarenplan klaar hebben. Of de duurzame ontwikkelingsdoelen van de Verenigde Naties (de SDG’s) daarin een grote rol krijgen, is nog koffiedik kijken. Maar als het van de Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) afhangt, is het een must. “De SDG’s zorgen voor meer samenwerking tussen de verschillende diensten en beleidsdomeinen.”

Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier:
De SDG’s in België en Vlaanderen onder de loep
Koenraad Coel | 29 juli 2019
Cover
Het VVSG organiseert een pilootproject met 20 deelnemende gemeentes.

De VVSG biedt lokale besturen informatie, advies en vorming aan. Ze stimuleert ook duurzame ontwikkeling op lokaal niveau. Wat is de rol van de SDG’s daarin? Jules De Winter, stafmedewerker bij de VVSG: “De Sustainable Development Goals beschrijven globale uitdagingen die zo groot, complex en urgent zijn dat ze een wereldwijde, gecoördineerde aanpak vereisen. Maar de SDG’s kunnen alleen verwezenlijkt worden met de hulp van lokale besturen. Zij staan immers het dichtst bij de burger, kennen de plaatselijke noden en uitdagingen en kunnen dus meer op maat werken. Kijk bovendien naar het motto van de SDG’s: Leave no one behind. Lokale besturen zorgen ervoor dat de meest kwetsbare mensen in onze samenleving niet door de mazen van het sociaal vangnet glippen.”

“Omgekeerd geldt dat de SDG’s veel te bieden hebben voor lokale besturen. Omdat ze raken aan alle beleidsdomeinen, moedigen ze samenwerking tussen de verschillende diensten aan. Bovendien zijn ze een goede kapstok voor een coherent beleid. De SDG’s zijn immers één en ondeelbaar. Het doet lokale besturen beseffen dat ze geen lokaal klimaatplan kunnen opstellen zonder na te denken over hun samenwerking met banken die bijvoorbeeld nog investeren in fossiele brandstoffen. Een lokaal bestuur kan wel prioritaire SDG’s identificeren: doelstellingen waar ze een bijzonder grote impact op kan hebben. Ten slotte zorgen de SDG’s ervoor dat de lokale beleidsmakers verder kijken dan de volgende verkiezingen. Ze stimuleren hen om doelstellingen op lange termijn – richting 2030 – op te stellen.”

Profielfoto Jules 2

"De SDG’s kunnen alleen verwezenlijkt worden met de hulp van lokale besturen, want zij staan het dichtst bij de burger."

Jules De Winter (VVSG)

Overstelpt

Hoe maken jullie de lokale besturen warm voor de SDG’s?

Jules De Winter: “We zijn al sinds de ondertekening van de SDG’s bezig met sensibilisatie en we merken dat het enthousiasme groeit. Tegelijk worden we overstelpt met vragen over de concrete aanpak. Daarom zijn we begin 2017 gestart met een pilootproject om steden en gemeentes te begeleiden.”

“Om mee te doen moesten de gemeenten een motivatiebrief schrijven en onze SDG-engagementsverklaring ondertekenen. Van de tachtigtal gemeentes die dat ondertussen gedaan hebben, stelden er zich vijftig kandidaat voor het project. Dat waren er helaas te veel. Uiteindelijk hebben we een besloten kerngroep van twintig gemeentes geselecteerd, op basis van geografische spreiding, grootte en ervaring met duurzame ontwikkeling. De dertig andere kandidaten betrekken we minder intensief, maar houden we op de hoogte.”

Hoe gaan jullie te werk tijdens het pilootproject?

“We werken op drie sporen: sensibilisering, politiek draagvlak en beleid. Voor elk van die sporen ontwikkelen we werkinstrumenten, aanbevelingen en ondersteunend materiaal dat de pilootgemeenten vervolgens uittesten. Het idee is dat de drie sporen op elkaar inwerken. Er moet voldoende draagvlak zijn bij het publiek en bij de politiek om een effectief duurzaam beleid te kunnen voeren. Tegelijkertijd creëert een duurzaam beleid ook draagvlak. De concrete aanpak is echter vrij te kiezen. Sommige besturen zetten heel sterk in op de sensibilisering van de bevolking, met promotiemateriaal, aanwezigheid op evenementen en de SDG’s als kader voor hun communicatie. Andere kiezen ervoor om eerst intern voor een draagvlak te zorgen. Nog andere werken eerst een duurzaam beleid uit met de SDG’s als kapstok en communiceren daar vervolgens over naar hun inwoners.”

Welke concrete tools bieden jullie aan om de SDG’s in het beleid te integreren?

“We hebben een hele lijst hulpmiddelen uitgewerkt die via onze website vrij beschikbaar zijn. De onderliggende logica is om de SDG’s al te betrekken bij de allereerste stap naar een meerjarenplan: de omgevingsanalyse. Daarin brengt het lokale bestuur in kaart welke behoeftes en verwachtingen er leven bij haar burgers, binnen haar organisatie en bij andere betrokken partijen. We hebben samen met de twintig pilootgemeentes een inspiratiegids opgesteld met concrete voorbeelden en methodieken: hoe kan je de SDG’s integreren in de omgevingsanalyse en in het meerjarenplan, hoe kan je de SDG’s gebruiken als kapstok voor burgerparticipatie, hoe gebruik je SDG-rapporteringscodes in de planningssoftware …? We ontwikkelden ook een set van 205 indicatoren. Die kan je gebruiken om je SDG-beleid te evalueren aan de hand van gegevens die centraal beschikbaar zijn, bijvoorbeeld cijfers van Kind en Gezin of de Gemeentemonitor.”

“De SDG-cirkeloefening is nog een mooi voorbeeld. Daarmee kunnen gemeentes in kaart brengen wat ze nu al bijdragen aan de SDG’s en wat ze in de toekomst nog willen doen. Tegelijk is het een goede manier om medewerkers te betrekken, omdat het duidelijk maakt hoe ze in hun dagelijks werk al een waardevolle bijdrage leveren. Om meer toekomstgericht te kunnen werken, hebben we in 2016 de SDG-basistool ontwikkeld. Dat is een Excelbestand met specifieke vragen waarmee een gemeente kan analyseren waar ze nu staat en waar ze in de toekomst op kan inzetten. Het biedt ook een kader en suggesties om een concreet stappenplan uit te tekenen.”

Cropped
De SDG cirkeloefening helpt gemeentes in kaart te brengen wat ze bijdragen aan de SDG's.

Sterke dynamiek

Zien jullie al resultaten van het pilootproject?

“Het project zelf loopt eind dit jaar af en de lokale besturen zijn nog volop bezig met het schrijven van hun meerjarenplan. Wij hebben het nu dus heel druk met infosessies en toelichtingen, maar we merken wel al wat veranderingen op. Lokale besturen zijn zich steeds meer bewust van de cruciale rol die ze spelen in het aanpakken van internationale uitdagingen, en ze zijn ook bereid om die rol op te nemen. Door het brede duurzaamheidsperspectief van de SDG’s te hanteren, weten ze concrete initiatieven en evenementen te verduurzamen. Gemeenten die met de SDG’s werken, slagen er bovendien beter in om verkokering te overstijgen en meer transversaal samen te werken over de verschillende diensten heen.”

“We hebben ook gemerkt hoe belangrijk het is dat er een aantal mensen aan de kar trekken. Dat kan gaan over mandatarissen, maar evengoed over een kleine groep enthousiaste medewerkers in de administratie die anderen aansteken. In Lommel heeft de burgemeester sinds de laatste verkiezingen de SDG’s als bevoegdheid in zijn portefeuille. Dat is een mooi signaal aan de administratie en de inwoners.”

“Er is duidelijk een sterke dynamiek inzake duurzaamheid aanwezig bij de lokale besturen in Vlaanderen. Volgens onze schatting hebben momenteel zestig gemeentes een bestuursakkoord waarin de SDG’s opgenomen zijn en gebruikt de helft van de bestuursploegen ze in de meerjarenplanning. Er zijn zelfs onderlinge netwerken opgericht om ervaringen uit te wisselen.” “Ondertussen wordt er internationaal meer en meer naar Vlaanderen gekeken om te zien hoe lokale besturen het hier aanpakken. We zijn alvast heel benieuwd om te zien hoe en hoeveel lokale besturen de SDG’s uiteindelijk geïntegreerd zullen hebben in hun meerjarenplan. In ieder geval zullen wij lokale besturen blijven ondersteunen om de dynamiek rond dit onderwerp nog te versterken.”

Duurzame helden in de bloemetjes

Voor het tweede jaar op rij organiseert de VVSG in september de ‘Week van de Duurzame Gemeente: lokale helden voor globale doelen’. Jules De Winter: “Deelnemende steden en gemeentes zullen van 18 tot 25 september de SDG-vlag uithangen aan het gemeentehuis en allerlei activiteiten organiseren. Ze nomineren ook lokale helden: burgers, scholen, bedrijven of organisaties die een bijzondere bijdrage leveren aan de SDG’s. De lokale helden worden die week eens flink in de bloemetjes gezet en we verzamelen hun verhalen op www.duurzamegemeente.be.”

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!