Analyse

Plus Wat betekent het regeerakkoord voor het Vlaamse klimaatbeleid?

De kogel is door de kerk: gisteren stelden de Vlaamse regeringspartijen hun programma voor de komende legislatuur voor. Welke klimaataccenten legt de nieuwe regering?

Fran Herpelinck | 2 oktober 2019
Adobe Stock 111232634
Nieuwe windturbines op de Noordzee: een van de stokpaardjes van de nieuwe Vlaamse regering.

1. Geen voortrekkersrol, wel inzetten op innovatie

In het lijvige nieuwe regeerakkoord, 303 pagina’s lang, behoren klimaat en milieu bij de belangrijkste aandachtspunten. De ambities staan voorop: tegen 2030 wil Vlaanderen de uitstoot van gebouwen, transport en landbouw met 35 procent verminderen. Dat is een Europese verplichting. Tegen 2050 neemt Vlaanderen een optie op een reductie van 80 procent van de broeikasgassen. Aan het streven om klimaatneutraal te worden, koppelt de nieuwe regering evenwel geen deadline. Nochtans verplicht het klimaatakkoord van Parijs ons om dat tegen 2050 te doen.

De doelstellingen zijn helder geformuleerd, de weg ernaartoe is een stuk minder duidelijk. De transitie naar een koolstofarme samenleving hangt volgens de nieuwe regering sterk af van technologische innovatie. De klimaatuitdaging is een economische opportuniteit. Door in te zetten op carbon capture, biogas, biomassa en de ontwikkeling van waterstoftechnologie voor onder meer mobiliteit en verwarming, wil de regering Vlaanderen niet alleen verduurzamen, maar ook laten uitgroeien tot een innovatieve kennisregio in Europa.

Op beleidsvlak ligt de nadruk op samenwerking. Zo wil de Vlaamse regering graag een samenwerkingsakkoord over klimaat sluiten tussen de drie gewestregeringen en de federale overheid. Tegen eind dit jaar stelt ze bovendien een gedetailleerde klimaatvisie voor 2050 voor.

2. Nog beter recycleren, statiegeld op de lange baan

De nieuwe regering wil in Vlaanderen een “volledig circulaire economie” vormgeven, waarin “maximaal gerecycleerd” wordt. Daarvoor wil het naar eigen zeggen ten volle ondersteunen, handhaven en ruimte bieden. Met een recyclagegraad van 70 procent is Vlaanderen op dit moment een van de beste leerlingen in de Europese klas. Tegen 2030 wil de regering dit percentage optrekken naar 77,5 procent, maar hoe dat precies moet, maakt ze niet concreet.

De regering lijkt te opteren voor kleine wenken. Zo zal ze bij openbare aanbestedingen voorrang geven aan bedrijven en initiatieven die in de kaart spelen van de kringloopeconomie. Afvalverbranding moet dan weer stelselmatig worden afgebouwd, zij het voorlopig zonder vooropgesteld schema of percentage. In de strijd tegen zwerfafval gaat de regering verder op het ingeslagen pad: het wil handhaven door producenten via het Verpakkingsplan uit 2018 op hun plichten tot inzameling en recyclage te wijzen. Slaagt dat plan niet, dan moet de sector in 2023 zelf statiegeld of een volwaardig alternatief invoeren.

Dat de regering er niet resoluut voor kiest om dé economie van de toekomst circulair te maken, is een gemiste kans. Dat doet Nederland bijvoorbeeld anders. In Vlaanderen blijft het beleid op papier voorlopig vaag: het gaat van een routeplan voor circulaire gebouwen tot sterkere steun voor circulaire businessmodellen, die via herstel, hergebruik, leasing of as-a-service een langere levensduur garanderen voor producten en materialen.

3. Fiets is koning

Op mobiliteitsvlak trekt het regeerakkoord de kaart van de fietser. De komende bestuursperiode is een budget van 300 miljoen euro voorzien voor fietsinfrastructuur. Zo moet het aantal fietspaden in Vlaanderen op termijn verdubbelen. Ook het openbaar vervoer krijgt extra middelen, onder meer om het bestaande bussenpark te vergroenen. Ten laatste in 2025 zullen er in de Vlaamse stadskernen enkel nog emissievrije bussen rondrijden en zeker in 2035 zijn alle Vlaamse bussen uitstootvrij.

Hoe de uitstoot van personenwagens en trucks de komende jaren kan worden teruggedrongen, is allerminst duidelijk. De wensen zijn opgesomd – minder auto’s met een verbrandingsmotor op de markt én op de baan, meer laadinfrastructuur voor elektrisch transport, … – maar voorlopig niet gekoppeld aan mogelijke ingrepen. Een kilometerheffing is definitief van de baan. De regering wil zelf een voorbeeld stellen door voor het eigen wagenpark vanaf 2021 geen personenwagens meer aan te kopen met een klassieke verbrandingsmotor.

Over de uitstoot van vliegverkeer en scheepvaart schuift Vlaanderen de verantwoordelijkheid door naar Europa, dat strengere regels moet opleggen. Wel wil de regering bijkomend investeren in de binnenvaart en walstroom in havengebied. Omdat de luchthaven van Zaventem een “economische motor is voor heel Vlaanderen”, moet ze kunnen blijven groeien.

4. Vrijwillige deals met bedrijven

Hoe bedrijven mee de omslag zullen maken naar een samenleving met minder impact op het klimaat, blijkt niet uit het recente regeringsprogramma. De passage over de uitstoot en het fossiele energieverbruik van bedrijven, is erg summier. Dat is opvallend, net omdat de industrie in Vlaanderen goed is voor ongeveer een derde van het totale energieverbruik.

Het belangrijkste instrument dat de regering naar voren schuift zijn de energiebeleidsovereenkomsten (EBO’s) die ze afsluit met bedrijven. Voor de grootste energieverbruikers is zo’n EBO verplicht, kleinere verbruikers kunnen sinds kort ook op vrijwillige basis een EBO afsluiten. Bedrijven laten via een EBO een energieaudit uitvoeren en engageren zich om een traject op te starten rond energie-efficiëntie. De Vlaamse regering wil het EBO-systeem verder versterken en uitbreiden. Het is bovendien een optie om ook rond circulariteit en klimaat zulke overeenkomsten te lanceren.

De invulling van verdere verduurzaming blijft vrijblijvend. De overheid bevestigt enkel haar vertrouwen in het Moonshot-investeringsprogramma, een innovatieprogramma om oplossingen te ontwikkelen met het oog op CO2-neutraliteit in 2050. Dat gebeurt in samenspraak met de grootste CO2-uitstoters uit de chemie-, raffinage- en staalsector.

5. Zon en wind als veilige investering

Het regeerakkoord geeft hoog op van de recente investeringen in zonne- en windenergie. Tegen 2030 wil de regering de hernieuwbare energieproductie fors opdrijven, met een verhoging van de geïnstalleerde capaciteit voor wind naar 2,5 GW (momenteel circa 1,8 GW) en voor zon naar 6,7 GW (in mei 2019: 2,8 GW). De realisatie van nieuwe windparken op zee werd al ruimtelijk vastgelegd in een nieuw Marien Ruimtelijk Plan; de verantwoordelijkheid voor de realisatie van windturbines legt de overheid voortaan in handen van gemeentebesturen.

De regering kiest bewust voor de ontwikkeling van groene energietechnologie: duurzaam opgewekte biomassa en biogas bijvoorbeeld, die als warmtebronnen op termijn mogelijk een alternatief kunnen vormen voor aardgas. Ook in warmtekrachtkoppeling (WKK) ziet ze een troef voor de transitie naar een klimaatneutrale samenleving. Of de regering op basis van het huidige pakket aan maatregelen erin zal slagen om tegen 2030 een vierde van het totale energieaanbod hernieuwbaar te maken, zoals de Europese Commissie vraagt, blijft echter de vraag.

6. Extra bossen, maar wat met de landbouw?

De nieuwe regering breekt een lans voor klimaatadaptatie: in dat kader vervullen bos, heide, graslanden en wetlands een belangrijke rol. Tegen 2030 wil ze graag 10.000 hectare bos bijplanten in Vlaanderen, waarvan 4.000 hectare in deze legislatuur. Bovendien komt er de komende jaren al 20.000 hectare extra onder natuurbeheer. De ambitie om 10.000 hectare bos aan te planten, is niet nieuw. Of de doelstelling gerealiseerd zal worden, zal afhangen van de nodige budgetten.

Bovendien wordt het andermaal een moeilijke oefening om bos- en natuuruitbreiding in evenwicht te houden met het landbouwareaal. De regering erkent de landbouwsector expliciet als partner in de klimaatuitdaging. Het wil samen met de sector bijvoorbeeld bekijken welke maatregelen kunnen helpen om de koolstofopslag van de bodem te verhogen. Ook wil het sectorspecifiek de energie-efficiëntie van stallen en serres verbeteren. Een Green Deal over de uitstoot van runderen en hoe die ingrijpend te verminderen, zit in de pijplijn.

Lees hier het integrale regeerakkoord (in pdf)

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.