Plus “Voor het eerst bekijkt Europa de voedselketen als één geheel”

Al sinds het ontstaan van de Europese Unie – toen nog de Europese Economische Gemeenschap – heeft landbouw een centrale plaats in het beleid. Dat wil niet zeggen dat de beleidslijnen uit het verleden worden doorgetrokken in de Green Deal. De ‘van boer tot bord’-strategie is best vernieuwend, vindt Joris Relaes, administrateur-generaal van het Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO).

Dit artikel maakt onderdeel uit van het magazine:
Susanovamagazine april 2021
Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier:
Green Deal
Inès Aoun | 19 april 2021
Boer Tot Bord
Illustration by freepik storyset

Waarom koos de Europese Commissie landbouw en voeding als een van de beleidsthema’s van de Green Deal?

Joris Relaes: “Het zijn twee belangrijke economische sectoren voor de Europese Unie én voor Vlaanderen. Zo zijn er ongeveer 10 miljoen boeren in Europa. En we zijn netto-exporteur van voedingsproducten. Het is dus niet meer dan normaal dat ze in de Green Deal, de economische groeistrategie van de Europese Unie, aan bod komen. Een tweede reden is dat de sectoren een beduidende impact hebben op het milieu en het klimaat. De landbouwsector is bijvoorbeeld verantwoordelijk voor 10 procent van de CO2-uitstoot. En ook bij discussies over verontreiniging kan je de sector niet buiten beschouwing laten.”

De ‘van boer tot bord’-strategie

Zijn bepaalde aspecten van de strategie erg vernieuwend? Of lagen de keuzes in de lijn van de verwachtingen?

“Tot nu toe focuste Europa vrij­wel uitsluitend op landbouw. In de ‘van boer tot bord’-strategie bekijkt de Europese Commissie de voedselketen voor het eerst als één geheel. Daarmee vermijdt ze dat beleidskeuzes met betrekking tot landbouw in strijd zijn met regels rond voeding of met de milieuwetgeving. Dat is de sterkte van een systeembenadering.”

“Opmerkelijk is bovendien dat de Europese Commissie een uni­forme etikettering wil invoeren. Er worden onder andere regels aangekondigd over duurzaam­heidsclaims op etiketten. Consumenten zullen er niet alleen informatie terugvinden over de klimaat- en milieuaspecten van levensmiddelen, maar ook over de sociale omstandigheden. Lees: de verloning. Dat wordt een hele uitdaging, aangezien de vergoe­ding die een landbouwer voor een product krijgt in het ene land, niet hetzelfde is als die in het andere. We zitten met een verschil in levensstandaard.”

In de strategie wordt met bijna geen woord gerept over de lokale keten. Hoe komt dat?

“Het is waar dat lokaal produceren en consumeren de laatste jaren aan populariteit wint. Ook de Europese Commissie heeft het er vaak over. Maar ik denk dat ze het bewust niet heeft opgenomen in de strategie omdat bepaalde landen – waaronder Frankrijk – meer en meer protectionistisch omgaan met landbouw- en voedingsproducten. Om dat niet nog meer in de hand te werken, heeft de Commissie – mijns inziens – daar in de strategie wijselijk over gezwegen.”

“Daarnaast staat er niets in over het terugdringen van de vleesconsump­tie, wat de milieubewegingen ten zeerste betreuren. Het lijkt me een berekende zet van de Commissie. Als ze dat onderwerp had aangesneden, zouden de landbouwvertegenwoordigers de strategie meteen naar de prullenbak hebben verwezen.”

Gevolgen ‘van boer tot bord’-strategie voor Vlaanderen

Welke gevolgen heeft de strategie voor Vlaanderen en België?

“Het document bevat wel doelstel­lingen rond pesticides, het gebruik van nutriënten, resistentie tegen antibiotica en biologische landbouw, maar die blijven vaag. Zo is het niet duidelijk of het gaat om dwingende targets, of het Europese streefcijfers zijn of dat ze per lidstaat gehaald moeten worden, wat het referentie­jaar is … Het is nog koffiedik kijken of de doelstellingen zich zullen vertalen in nationale wetgeving.”

“De systeembenadering heeft wel al een impact gehad op ons beleid. Zo heeft minister van Landbouw Hilde Crevits onlangs Vlaamse Kost gelanceerd, een project dat een maatschappijbreed debat wil voeren over de voedseleconomie van de toekomst. Ze richt onder meer een voedselcoalitie op met partners uit alle schakels van de keten.”

“Bij ILVO hebben we de strategie van de Europese Commissie vertaald in onze onderzoeksvisie, al gaan we een stapje verder. We spreken niet over ‘boer tot bord’ maar over ‘bodem tot bord’, maar de filosofie is hetzelfde. We werken niet afzon­derlijk van elkaar, maar gaan de impact op alle stappen in de keten na. De rode draad door ons onder­zoek is 5G. Dat staat voor versnel­ling, maar eveneens voor vijf keer gezondheid: gezonde productie, verwerking, consumptie, omgeving en socio-economische relaties.”

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.