Nieuwe batterijprojecten moeten elektriciteitsnet balanceren

De introductie van fluctuerende wind- en zonne-energie in de elektriciteitsmix stelt Europese hoogspanningsnetbeheerders voor grote uitdagingen. Thuisbatterijen, batterijparken, flexibele productie-eenheden, interconnecties met buurlanden: ze worden allemaal onontbeerlijk om straks het stroomnet in balans te houden.

Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier:
Electric Future
Esther De Soomer | 31 januari 2018
Hoogspanningskabels Elia2
© Elia System Operator

We zijn er nog niet, bij een grid dat helemaal uitgerust is voor een toekomst vol hernieuwbare energie, ‘prosumenten’ en een meer open, Europese elektriciteitsmarkt. En dat is geen wonder, want nog maar een goede twintig jaar geleden waren het netbeheer en de verkoop en productie van elektriciteit de zaak van één enkele speler, kwam al onze energie van grote centrales en reden al onze auto’s op fossiele brandstoffen. Intussen is de elektriciteitsmarkt vrijgemaakt, wordt de roep om de kerncentrales te sluiten steeds groter en rijden de eerste elektrische voertuigen over onze wegen. De vraag naar elektriciteit groeit, maar de productie is door de opkomst van bronnen als wind- en zonne-energie almaar moeilijker te voorspellen. En bedrijven en burgers verbruiken niet alleen, maar produceren ook zelf, met hun eigen zonnepanelen bijvoorbeeld.

Volatiele markt

Ondanks die omwentelingen moeten productie en verbruik op het netwerk voortdurend perfect in balans blijven. De taak van hoogspanningsnetbeheerder Elia wordt er niet eenvoudiger op. Aimilios Orfanos, contracting manager bij Elia customer service: “Tot nu toe bewaakten we het evenwicht op het net via contracten met de grootverbruikers en de producenten. Aanbieders zijn verantwoordelijk om de elektriciteit die ze hun klanten verkopen ook daadwerkelijk ter beschikking te stellen op het net. Elia komt dan enkel tussen als er een onevenwicht ontstaat, door de evenwichtsreserves aan te spreken.”

Maar sinds de komst van hernieuwbare energiebronnen wordt het steeds complexer om het elektriciteitsnet in evenwicht te houden. “Het aanbod van elektriciteit is simpelweg veel volatieler”, zegt Aimilios Orfanos. “We maken in de mate van het mogelijke gebruik van voorspellingen die we ook publiceren op onze website. Maar zon en wind blijven onzekere factoren. We hebben daarom contracten met een aantal stroomproducenten die indien nodig extra elektriciteit kunnen vrijgeven. Maar ook daar verandert het aanbod: door de sluitende gascentrales moeten we onze voorraden elders halen. Uit batterijen bijvoorbeeld.”

"Door de sluitende gascentrales moeten we onze voorraden elders halen. Uit batterijen bijvoorbeeld.”

Aimilios Orfanos (Elia)

Eerste Belgische megabatterijen

Sinds Tesla in het najaar van 2017 een indrukwekkend batterijpark met een capaciteit van 100 megawatt neerpootte in Australië, weet ook het grote publiek dat batterijen deel uitmaken van ons toekomstige elektriciteitsnet. Elon Musk kreeg voor zijn prestigeproject complimenten van de Australische premier, omdat hij een crisis op het Australische net ternauwernood had weten te vermijden. In Noord-Duitsland bouwen Eneco en Mitsubishi aan een centrale voor energieopslag. Met een capaciteit van 51 megawatt wordt het voorlopig de grootste accuopslag van Europa.

In België zijn er ook enkele projecten met batterijparken in voorbereiding, weliswaar van bescheidener omvang. En het net is sinds mei 2017 klaar om ze te integreren. Zo installeert het Antwerpse energietechnologiebedrijf REstore, in opdracht van de Limburgse Investeringsmaatschappij LRM, tegen het voorjaar van 2018 een set batterijen met een capaciteit van 18 megawatt op de voormalige mijnsite in Dilsen Stokkem. Daarmee kunnen tekorten en pieken op het stroomnet opgevangen worden. De batterijen zullen half opgeladen worden, zodat ze in beide richtingen kunnen werken. Als er een tekort is op het stroomnet, dan kunnen de batterijen aangesproken worden om stroom te leveren. Is er een overschot, dan kunnen ze stroom opslaan.

Zonnepanelen Elia
Ook op residentiële schaal zullen we straks met zijn allen energie produceren en opslaan.
© Elia

Netwerk van thuisbatterijen

Ook op residentiële schaal zullen we straks met zijn allen energie opslaan. In Nederland gebeurt dat vandaag al. Daar kunnen klanten van energieleverancier Eneco intekenen op CrowdNett. Daarmee wekken ze niet alleen hun eigen zonne-energie op, ze slaan die energie ook op in een batterij en gebruiken ze wanneer het hen uitkomt. De consumenten verhuren een deel van hun batterij aan CrowdNett, dat met een netwerk van thuisbatterijen ervoor zorgt dat het elektriciteitsnet in balans blijft. Als dank voor hun duurzame bijdrage geeft Eneco zijn klanten jaarlijks een vergoeding. Ze zijn dus prosumenten in de ware zin van het woord.

CrowdNett kwam er dankzij een samenwerking met Tesla, SolarEdge en het Zwitserse Ampard. De laatste twee zorgden voor de technische aanpassingen aan de omvormers en de hard- en software waarmee de batterij op afstand aangestuurd wordt. Ampard slaagde er enkele jaren geleden al in om met een web van thuisbatterijen reservecapaciteit aan te bieden aan een Zwitserse netbeheerder.

Bij ons is dat gebruik van batterijen voor burgers nog niet aan de orde, hoewel het net er klaar voor is. Elia verwacht dat batterijen in huishoudens, op wijkniveau én individueel, binnenkort zullen volgen. De hoogspanningsbeheerder zet daarvoor al de nodige stappen met netbeheerders als Eandis en Infrax.

Elektrische voertuigen als batterij

Niet alleen stationaire batterijen, maar ook de batterijen in elektrische voertuigen zullen helpen om de steeds meer versnipperde en onvoorspelbare elektriciteitsmarkt in balans te houden. Aimilios Orfanos: “De batterij in elektrische voertuigen kan je evenzeer gebruiken om elektriciteit op te slaan als stationaire batterijen.” Halverwege de middag leveren zonnepanelen de meeste energie, blijkt uit onderzoek, maar als iedereen aan het werk of naar school is, heeft die energie weinig nut. Op zo’n moment kan de zonne-energie worden opgeslagen in de accu van een elektrische auto. De elektrische vloot kan dus helpen om de stroombevoorrading nog meer te waarborgen.

Ook omgekeerd moet de netbeheerder kunnen schakelen. Aimilios Orfanos: “Windturbines kunnen we in de toekomst mogelijk uitschakelen in het geval van grote pieken. Dan zouden we windenergie toch minstens in één richting kunnen beheren.”

We voeren gesprekken met Duitsland en Frankrijk om de bevoorradingszekerheid te blijven garanderen en de prijzen betaalbaar te houden.

Aimilios Orfanos (Elia)

Interconnecties

Dat beheer van het energiesysteem zal steeds minder louter op landniveau gebeuren. Elia werkt al langer erg nauw samen met de buurlanden. En dat gaat over meer dan export en import. Aimilios Orfanos: “Als we het netwerk op Europees niveau kunnen beheren, staan we veel sterker. We kunnen dan flexibeler omspringen met pieken en tekorten. De gesprekken die we daarover nu voeren met buurlanden zoals Duitsland en Frankrijk zijn dus erg belangrijk om de bevoorradingszekerheid te blijven garanderen en de prijzen betaalbaar te houden. De puzzel is nog niet helemaal gelegd. Maar we komen steeds dichter bij een veel flexibeler net, op maat van de toekomst.”

In Europa worden momenteel volop nieuwe ‘interconnecties’ aangelegd: ondergrondse of onderzeese stroomkabels die de nationale elektriciteitsnetten nauwer met elkaar verbinden. In België wordt er gewerkt aan de eerste onderzeese verbinding met het V.K. in het Nemo Link Project en de eerste ondergrondse verbinding met Duitsland in het Alegro-project. Door de stapsgewijze realisatie van een Europees ‘supergrid’ zal het straks veel gemakkelijker en goedkoper worden om de nodige opslagcapaciteit te vinden, ook op grote afstand. 

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!