Partnerinterview

“Natuur is de beste investering voor het klimaat”

Natuur en biodiversiteit kunnen een grote bijdrage leveren aan het oplossen van de klimaatopgave. “Natuur haalt CO2 uit de lucht en vormt tegelijk de sleutel tot een klimaatrobuuste samenleving”, zegt Marleen Evenepoel, chef van het Vlaamse overheidsagentschap Natuur en Bos.

Dit artikel maakt onderdeel uit van het magazine:
Susanovamagazine juni 2019
Fran Herpelinck | 23 mei 2019
Vilda 115674 Zomereik Rollin Verlinde A3 43979
© Rollin Verlinde (Vilda)

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met onze partner Natuur en Bos - www.natuurenbos.be

Het is een enorme troef van verschillende natuurtypes (niet alleen bomen, maar ook moeras, heide en graslanden) dat ze CO2 uit de lucht opnemen en vasthouden. Natuur pakt de klimaatopwarming dus aan de bron aan – een effect dat volgens Marleen Evenepoel onvoldoende bekend is.

“Het klimaatpotentieel van de natuur wordt onderschat. Investeren in natuur rendeert dubbel: het vergroot rechtstreeks onze capaciteit om CO2 te absorberen en het verbetert tegelijk de leefbaarheid van een hele streek. Investeren in natuur is de beste levensverzekering. Wij beschermen en versterken niet alleen de bestaande natuur in Vlaanderen, maar leggen ook natuurverbindingen aan. Want: hoe meer natuurgebieden met elkaar in verbinding staan, hoe groter het koolstofbergende effect kan worden. Ons gewest telt ongeveer 1661 vierkante kilometer aan Europees beschermde natuur, alleen is dat areaal verspreid over meer dan driehonderd aparte locaties. Door die plekken met elkaar te verbinden, wordt onze natuur niet alleen sterker, maar laten we de kracht van de natuur ook beter tot haar recht komen.”

Kan de natuur ook helpen om Vlaanderen te beschermen tegen de gevolgen van de klimaatopwarming?

“Zeker en vast. Denk maar aan het koelende effect van stadsbossen en stedelijk groen. Voldoende groen kan wel degelijk het verschil maken tussen een onleefbare en een leefbare stad. Zo is aangetoond dat steden met veel groen minder last hebben van het hitte-eilandeffect (effect waarbij de temperatuur in een stad gemiddeld hoger ligt dan in de omliggende buitengebieden, red.). Door de klimaatverandering zal extreem weer in Vlaanderen vaker voorkomen. Daar moeten we ons op voorbereiden. Om zowel de impact van overstromingen als droogte te verminderen, is de natuur een belangrijke bondgenoot. Denk maar aan de overstromingsgebieden die in periodes van overvloedige neerslag overtollig water bufferen. Of aan natte natuur, die water vasthoudt en zo bescherming biedt tegen verdroging. Met Natuur en Bos zetten we volop in op klimaatadaptatie. We zijn een belangrijke partner in het Sigmaplan, dat Vlaanderen beschermt tegen overstromingen van de Schelde en haar bijrivieren. We stimuleren steden en bedrijven om te investeren in natuur, water en groen.”

“Ook biodiversiteit speelt een belangrijke rol. Een bos met diverse boomsoorten neemt meer CO2 op: dubbele winst dus. Natuur en Bos zet zich in voor de Europese natuurdoelen, die bedoeld zijn om in heel Europa de natuur te versterken en in topconditie te houden. Waardevolle planten en dieren en hun leefgebieden worden beschermd en waar nodig ontwikkeld en hersteld.”

Anb Portretten 2017 For Print 36

Investeren in natuur rendeert dubbel: het vergroot onze capaciteit om CO2 te absorberen en het verbetert tegelijk de leefbaarheid van een hele streek

Marleen Evenepoel (Natuur en Bos)
© Hasselblad H5D

Biodiversiteitsverlies is risico

Het opwarmende klimaat is een geduchte vijand van de natuur. Wat kunnen we daaraan doen?

“Door het veranderende klimaat kampen tal van soorten met verstoringen in hun ritme en gewoonten en zien ze hun leefgebied wijzigen. Trekvogels keren steeds vroeger in het voorjaar naar onze contreien terug, maar vinden daardoor niet voldoende voedsel. Ondertussen duiken tal van ‘warmteminnende’ soorten, zoals libellen, spinnen en vogels, onder invloed van het klimaat als nieuwkomers op. Via gerichte investeringen trachten we om zowel de klimaatopwarming te bufferen als verdwenen soorten opnieuw te lokken. Door riviernatuur aan te leggen in de Scheldevallei en dankzij de beterende waterkwaliteit konden de voorbije jaren soorten als de bever, de otter en verschillende verloren gewaande vissoorten terugkeren.”

“Het grootste risico? We riskeren door het verlies aan biodiversiteit een groot deel van het bufferend vermogen van onze natuur kwijt te spelen: de kracht van de natuur om in te spelen op hitte en droogte, overstromingen, ziektes … Een homogeen bos, met veel dezelfde bomen, is veel vatbaarder voor ziektes dan een bos met een hoge biodiversiteit. Denk maar aan de beuken van het Zoniënwoud, die zullen volgens voorspellingen bezwijken onder de stijgende temperaturen. Soortenrijkdom maakt de natuur juist weerbaar om de gevolgen van een veranderend klimaat op te vangen. Daarom is het zo belangrijk om te investeren in robuuste natuur die tegen een stootje kan. Het verlies aan biodiversiteit, deels ten gevolge van de klimaatverandering, deels ten gevolge van ruimtelijke keuzes en aanhoudende druk op de omgeving, is een even grote uitdaging als de klimaatverandering zelf.”

Gaat het intussen beter met de biodiversiteit in Vlaanderen?

“We hebben nog een weg te gaan, maar er is verbetering zichtbaar. Dat is kort samengevat de conclusie van een rapport van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek dat de Vlaamse overheid onlangs aan Europa voorlegde. Het rapport brengt in kaart hoe het met de Europees beschermde dier- en plantensoorten in Vlaanderen gesteld was tussen 2013 en 2018. De Europese natuurdoelen zijn ons kompas, we stemmen onze beleidsplannen er grotendeels op af. Ook al is de toestand van de 69 soorten uit het rapport vaak nog niet goed genoeg, toch is er een positieve kentering ingezet. Maar het resultaat van onze monsterinspanningen is niet onmiddellijk merk- en meetbaar. Natuur heeft tijd nodig: wij als natuurbeheerders zijn ons daarvan bewust, maar een positieve publieke perceptie van het natuurbeleid blijft soms wat achter.”

Ondanks het belang van natuur gaat er gemiddeld nog elke dag een voetbalveld bos verloren in Vlaanderen. Wat met de vooropgestelde bosuitbreiding van 10.000 hectare?

“Bosbeheer in het druk gebruikte Vlaanderen is een grote uitdaging. Zo zit de uitbreiding van het bosareaal mee in de strijd om de open ruimte in Vlaanderen, waarbij heel wat belangen spelen waar wij als overheidsagentschap geen controle over hebben. Gronden worden alsmaar schaarser en duurder. We zetten daarom ook sterk in op robuuste bossen, die waardevoller zijn – ook voor het klimaat – dan de bestaande. We maken ze gezonder door bijvoorbeeld homogene concentraties van soorten te vervangen door meer variatie.”

“Er verdwijnen nog steeds te veel bomen, en dat betreuren wij. Via boscompensatie, subsidies en vergoedingen slagen we erin om voor het merendeel van de bossen die in Vlaanderen gekapt worden, nieuwe bomen te laten planten. We werken ook nauw samen met private grootgrondeigenaars. Met onze opleidingsorganisatie Inverde bieden we hen vorming en kennis aan over duurzaam bosbeheer. Onze regiobeheerders en boswachters staan dan weer in nauw contact met lokale overheden, bijvoorbeeld voor het beheer van hun natuurterreinen. Steden en gemeenten kunnen ook bij onze gebiedsgerichte werking en adviseurs terecht voor de opmaak van hun ruimtelijke beleidsplannen. We doen dus wat we kunnen met de instrumenten die we hebben.”

Begrijpen jullie de commotie rond het kappen van bossen in natuurgebied?

“We hebben daar alle begrip voor. Het toont aan dat mensen net als wij bekommerd zijn om bos en natuur. Een bos heeft een sterke emotionele waarde, nog meer dan andere natuurvormen. Een bos dat verdwijnt, is iets wat mensen snel opmerken en dat wekt verontwaardiging bij het publiek. Van een nieuw, jong aangeplant bos kunnen we niet zo snel resultaten tonen. Door mensen in een vroeg stadium op de hoogte te houden en indien mogelijk te betrekken, sensibiliseren we zoveel mogelijk. Dat deden we bijvoorbeeld in het Limburgse Bosland, het grootste bos van Vlaanderen. In de gemeente Hechtel-Eksel werd er 9 hectare ontbost, om plaats te ruimen voor het herstel van een landduin, een Europees beschermd habitattype. Het ging om een drastische ingreep. Daarom nodigden we buurtbewoners en jeugdverenigingen uit om mee te kiezen welke markante bomen voor hen belangrijk waren, welke bomen zouden blijven staan. Zo konden we mét een publiek draagvlak een stukje Europese topnatuur aanleggen.”

Circulaire economie

Zien jullie, als de grootste natuurbeheerder van Vlaanderen, een rol voor jezelf weggelegd in de circulaire economie?

“We hebben onze natuurgebieden altijd al meerdere rollen gegeven, nog voor de term ‘circulair’ in zwang raakte. Een concreet voorbeeld is ons houtbeleid. Bomen kappen we uitsluitend in het kader van duurzaam bosbeheer. We willen bomen zo lang mogelijk koolstof laten opnemen. Door na het kappen nieuwe bomen te planten met een bredere variatie, behouden we de globale opname van CO2 in een bos. Mochten we al het hout dat we kappen door energiecentrales laten verbranden, dan zou het spaarzaam opgeslagen CO2 ineens opnieuw massaal de atmosfeer in vliegen. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Via het Vlaamse Houtpark, een openbare veiling, verkopen we het kwaliteitshout van gekapte bomen voor duurzame doeleinden: aan houtzagerijen, makers van wijnvaten, restaurateurs van oude windmolens … Het hout krijgt op die manier een tweede leven, de koolstof in het hout wordt niet verbrand en de winst van de verkoop investeren we opnieuw in natuur en natuurbeleving in onze gebieden.”

“Ook springen we circulair om met de restproducten uit onze gebieden. Het GrasGoed-project is een mooi voorbeeld. Het gras dat we halen uit het beheer van natuur en groen, willen we hier in Vlaanderen raffineren en verwerken tot nieuwe producten, van veevoeder tot vezelrijke verpakkingen. Ons eerste prototype is een duurzaam isolatiemateriaal. Aangezien gras in overvloed aanwezig is en dezelfde isolatiewaarde heeft, is het een volwaardig alternatief voor PIR- of PUR-isolatie op basis van aardolie. Hoogwaardige valorisatie van biologische afvalstromen biedt dus heel wat potentieel.”

You can't eat money: meer en meer bedrijfsleiders zijn ervan overtuigd dat ook zij moeten inzetten op natuur, omdat het tal van voordelen én een duurzaam imago met zich meebrengt

Marleen Evenepoel (Natuur en Bos)

Groene ondernemers

Steeds meer Vlaamse bedrijven willen de stap zetten naar meer groen op hun bedrijventerrein. Hoe staan jullie hen daarin bij?

“Bedrijfsruimte en natuur lijken op papier tegengestelden, maar de praktijk bewijst dat er van polariseren geen sprake hoeft te zijn. You can’t eat money: meer en meer bedrijfsleiders zijn ervan overtuigd dat ook zij moeten inzetten op natuur, omdat het tal van voordelen én een duurzaam imago met zich meebrengt. Dat merken we eens te meer met de Green Deal rond bedrijven en biodiversiteit, die we samen met het Departement Omgeving, Natuurpunt en studiebureau Corridor ondersteunen. In Beerse bijvoorbeeld, aan het Kempisch Kanaal, liggen verschillende bedrijven dicht bij een Natura 2000-gebied (gebied dat is aangeduid om Europees beschermde habitattypes en soorten de kans te geven duurzaam te overleven en zo de Europese biodiversiteit te bewaren, red.). Was er vroeger geen verband, dan investeren die bedrijven nu samen in groencorridors langs het kanaal tussen hun bedrijven en laten ze poelen aanleggen voor kwetsbare soorten als de heikikker en de kamsalamander.”

“De voorbije drie jaar waren we ook partner in het Europese Interreg-project ‘2B Connect’. De samenwerking met verschillende bedrijventerrein in en rond Lommel was een voorbeeldtraject. Met de steun van een bedrijvenkoepel en verschillende omliggende gemeentes investeerden tientallen bedrijven in groen- en waterinfrastructuur, in gefaseerd maaibeheer (waarbij een deel van het gras tijdens een volledig jaar niet gemaaid wordt; een zeer belangrijke ingreep voor insecten, spinnen en kleine knaagdieren) en in stukjes typische heidenatuur op hun terreinen. De vonk sloeg zelfs over naar buurtbewoners. Met de kwetsbare kommavlinder en de lentevuurspin als ambassadeurs nodigden de bedrijven omwonenden uit om het leefgebied van de vlinder naar hun eigen tuinen uit te breiden, mét succes.”

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!