MVO

Plus John Elkington: “Om het kapitalisme te hervormen, moeten we de spelregels veranderen”

Met Green Swans. The Coming Boom in Regenerative Capitalism heeft John Elkington een manifest geschreven voor systeemverandering ten dienste van mens, planeet en welvaart. “Ik geloof dat de wereld verbeterbaar is en dat systeemverandering onvermijdelijk is”, zegt de Godfather of Sustainability. “Maar ik betwijfel of we er in één rechte lijn zullen geraken.”

Dit artikel maakt onderdeel uit van het magazine:
Susanovamagazine september 2020
Lien Moris | 1 september 2020
Volans Green Swans
Groene zwanen zijn marktverschuivingen die welvaart opleveren voor onze economie, onze maatschappij en het milieu.
Volans

In zijn nieuwe boek, Green Swans. The Coming Boom in Regenerative Capitalism, borduurt de Britse bedrijfsadviseur John Elkington verder op Nassim Nicholas Talebs concept van de Black Swan, een gebeurtenis die niemand had zien aankomen, die een enorme impact heeft en die achteraf vaak onvoldoende begrepen en verklaard wordt. Naar analogie daarmee definieert Elkington Green Swans als heftige marktverschuivingen die doorgaans in gang gebracht zijn door een combinatie van ‘Zwarte of Grijze Zwaan-uitdagingen’ (uitdagingen die exponentieel verergeren op manieren die de meesten van ons amper bevatten, laat staan kunnen oplossen) en veranderende paradigma’s, waarden, mindsets, politieke systemen, beleidssystemen, technologieën, businessmodellen en andere sleutelfactoren. Een Groene Zwaan levert, in tegenstelling tot een Zwarte Zwaan, exponentiële vooruitgang op in de vorm van welvaart voor onze economie, onze maatschappij en het milieu.

De elektrificatie van onze mobiliteits- en transportsystemen, de snelle opkomst van het milieuactivisme, de ontwikkeling van plantaardige vleesalternatieven … Allemaal voorbeelden van Groene Zwanen. “Groene Zwanen verrijzen vaak – zoals een feniks – uit de assen van Zwarte Zwaan-rampen”, schrijft Elkington. “Maar terwijl de meeste Zwarte Zwanen ongenood opduiken, moet er voor Groene Zwanen over grote tijdsbestekken gewerkt worden en in geïnvesteerd worden.”

U zegt dat het ontzettend lastig zal zijn om een omgeving te creëren waarin Groene Zwanen kunnen ontstaan. Maar u bent ook optimistisch. Waarom zijn dit voor u spannende tijden, zelfs nu de hele wereld getroffen is door COVID-19?

John Elkington: “Doorheen de geschiedenis hebben we dit soort periodes meegemaakt. Een periode waarin een oude orde begint te verbrokkelen. Dat is beangstigend. Maar wat me optimistisch stemt, is het idee dat je de oude orde moet verzwakken om een nieuwe te kunnen bouwen. Ik denk dat wat nu gaande is met COVID-19 een versnelling is van wat al aan het gebeuren was. Deze crisis heeft de mensen meer bewust gemaakt van de verdeling van rijkdom, de verschillen in gezondheidszorg … We zijn wakker geschud. Weliswaar tegen een grote kost.”

Gezonde systemen

In 2018 maakte u korte metten met de triple bottom line, het managementconcept dat u in de jaren negentig lanceerde. Waarom?

“Toen ik de triple bottom line in 1994 lanceerde, was het bedoeld als kader om de maatschappelijke, economische en milieu-impact van een bedrijf te onderzoeken. Het is nu een wijdverbreide boekhoudkundige tool, maar het originele idee was ruimer. Het doel was systeemverandering. Ik wilde ondernemingen stimuleren om de economische (niet alleen de financiële), maatschappelijke en milieu-waarde die ze toevoegen – of vernietigen – op te sporen en te beheren. Het is tijd om het concept te herdenken, door het in de context van de drie R’en te plaatsen: responsibility of verantwoordelijkheid (waar de meeste bedrijven op focussen), resilience of veerkracht (waar te weinig moeite voor wordt gedaan) en regeneration of regeneratie (waar de spotlight nu naar moet verschuiven).”

“De laatste 25, 30 jaar heeft de duurzaamheidssector gefocust op verantwoordelijkheid: hoe vergroten we de verantwoordelijkheid, transparantie en aansprakelijkheid van ondernemingen? Maar dat heeft niet voldoende effect. Het maakt een verschil, dat wel, maar het maakt geen einde aan de klimaatcrisis, aan het verlies van biodiversiteit … Wat er dan wel moet gebeuren? Leiders moeten beginnen praten over veerkracht. De veerkracht van bedrijven en economieën, van individuen en hun familie, van de biosfeer … Meer en meer mensen gebruiken die term. Maar enkel erover praten, zoals praten over duurzaamheid, levert opnieuw niet veel op.”

Hoe komen we dan wel tot duurzame veerkracht?

“Het antwoord is gezonde systemen. Op het vlak van de economie, de maatschappij, het milieu en de politiek. Overal waar je kijkt zie je politieke systemen die verzwakt zijn. Hetzelfde geldt voor onze economieën. Een groot deel van het sociaal weefsel in onze maatschappijen staat onder enorme druk, net zoals het milieu.”

“Verantwoordelijkheid gaat ons de nodige veerkracht niet garanderen, maar regeneratie wel. Da’s een heel andere kwestie. Dat vraagt duurzame investeringen over generaties heen. Kapitalisme is een ‘extractief’ gebeuren. Het put dingen uit om nieuwe vormen van waarde te creëren die heel eng gedefinieerd worden: aandeelhouderswaarde en winst. Het gaat veel tijd vragen om te evolueren naar een regeneratief kapitalistisch systeem. Zelfs 2050 lijkt ambitieus. En doorheen die periode zouden we een semi-revolutionaire werking moeten aanhouden. We zouden de economie en het gereguleerde kader waarin bedrijven opereren, moeten transformeren. Mettertijd zouden bedrijven idealiter formeel de taak krijgen om de belangen van de toekomstige generaties te dienen. Ik betwijfel of we daar in één rechte lijn zullen geraken. Ik denk dat we zwarte sneeuw moeten zien voordat de meeste mensen bereid zijn om op te offeren wat ze als een soort geldmachine beschouwen. Maar als ze dat niet doen, als wij dat niet doen, zal onze beschaving simpelweg niet overleven.”

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.