Partnerinterview

“Bedrijven hebben natuur nodig in war on talent”

Steeds meer bedrijven schieten in actie voor de natuur. Ze richten hun bedrijventerrein ecologisch in, investeren in een energiezuinig kantoor of trekken de kaart van de groene mobiliteit. “Ze beseffen: we hebben de natuur nodig, voor het welzijn van de werknemers, maar ook in de war on talent”, zegt Marleen Evenepoel, topvrouw van het Agentschap voor Natuur en Bos.

Dit artikel maakt onderdeel uit van het dossier:
Biodiversiteit
Stefanie Holvoet | 3 juli 2018
Anb Portretten 2017 For Print 36
© Hasselblad H5D

Waarom is natuur belangrijk, voor elk van ons, maar zeker ook voor bedrijven?

“De natuur heeft een enorm positieve impact op de gezondheid van mensen, zowel fysiek als mentaal. Ook bedrijfsleiders beseffen: we moeten het welzijn van onze medewerkers centraal zetten om goede resultaten te boeken. De natuur is daarin een perfecte bondgenoot. Ik zeg altijd: “you can’t eat money”. Hoeveel je ook geproduceerd hebt, als de schone lucht en het zuiver water op zijn, dan heb je daar niks aan.”

“Natuur ligt aan de basis van ons economisch welzijn. Maar vandaag is de slinger doorgeslagen: de mensheid is de natuur massaal aan het overexploiteren. Tegelijk merk ik een kentering in de hoofden van mensen en bedrijfsleiders. Elk bedrijf dat zich serieus neemt is bereid om te investeren in biodiversiteit en duurzaamheid. Tien jaar geleden was circulaire economie een nagenoeg onbekend begrip, vandaag schieten start-ups met een circulair businessmodel als paddenstoelen uit de grond. De kern van de circulaire economie is dat je niets verloren laat gaan, net als in de natuur blijven grondstoffen eindeloos in de economie circuleren. Meer en meer bedrijven maken die omslag.”

Hoe kan natuur bedrijven helpen om beter te presteren?

“De generatie die nu op de arbeidsmarkt komt hecht veel belang aan duurzaamheid. Om die talentvolle jonge mensen aan te trekken, moeten bedrijven werk maken van een duurzame bedrijfsvoering: een groenere mobiliteit, energiezuinige kantoren, ecologische bedrijventerreinen …”

“Ook in hun zoektocht naar innovatieve producten en technieken is de natuur een onuitputtelijke inspiratiebron voor bedrijven. Wat kunnen we leren uit de natuur als het over innovatie en duurzaamheid gaat: dat is de kernvraag van het concept van biomimicry. De natuur bestaat 3,8 miljard jaar en heeft zich al die tijd doorgedreven duurzaam, evolutief, creatief, inventief getoond. Grootmeesters als Leonardo Da Vinci wisten al dat de natuur de beste innovator is. Vandaag hebben ook bedrijfsleiders door dat ze hun creativiteit en innovatiekracht de hoogte kunnen instuwen door van de natuur te leren. “Goed gejat is beter dan slecht bedacht”, zeggen onze Noorderburen toepasselijk. Een mooi voorbeeld is de Japanse kogeltrein Shinkansen. In de neus van de trein herken je de kop van een ijsvogel. Dankzij de aerodynamische vorm kan die vogel een snelle duikvlucht inzetten en kan de kogeltrein ongehinderd 300 kilometer per uur halen. Of de windturbines van producent WhalePower, die geïnspireerd zijn door de borstvinnen van bultruggen. Of nog: flatgebouwen die geïnspireerd zijn door de ingenieuze bouw van een termietenheuvel. Zo zijn er massa’s voorbeelden van bedrijven die de natuur gebruiken om topproducten te vervaardigen.”

“De natuur kan ook een rol van betekenis spelen in de strijd tegen stress en burn-out, problemen die zich vandaag al te vaak stellen in het bedrijfsleven. Wij leidden vorig jaar elf natuurcoaches op, erkend door de VDAB. Al wandelend in de natuur begeleiden ze mensen in hun zoektocht naar een antwoord op hun loopbaanvragen en in de strijd tegen stress, burn-out en depressie. De natuur helpt hen om te ontspannen. Ook bij spanningen op de werkvloer of om aan teambuilding te doen, werkt de natuur bevorderend. Naast elkaar wandelen is bijvoorbeeld minder confronterend dan in een kantoor tegenover elkaar zitten. Daarnaast symboliseert de wandeling het traject dat je aflegt, van waar je staat naar het punt dat je wilt bereiken.”

“You can’t eat money. Als de schone lucht en het zuiver water op zijn, dan heb je daar niks aan”​

Marleen Evenepoel (ANB)

Vuurspin als uithangbord

In een interview merkte econoom Geert Noels op dat natuur en duurzaamheid steeds meer op het voorplan treden bij bedrijven. Merkt u dat ook in uw contacten met bedrijfsleiders?

“Jazeker, tien tot twintig jaar geleden gaf haast geen enkel bedrijf om de natuur. Ik vind het boeiend om zien hoe de interesse en vooral de effectieve acties ten voordele van de natuur toenemen. De maatschappelijke verankering van biodiversiteit in het bedrijfsleven groeit. Daarin schuilt enorm veel potentieel. Steeds meer bedrijven richten hun terrein ecologisch in en maken van de bijzondere soorten die daarop afkomen hun uithangbord. In Limburg bijvoorbeeld hebben bedrijfsleiders de vuurspin geadopteerd. Ze pakken ermee uit dat deze bijzondere spinnensoort in hun provincie voorkomt en werken actief mee aan de verdere bescherming.”

“Bedrijven zijn geïnteresseerd en komen bij ons aankloppen om hen te helpen met natuurgerelateerde vraagstukken. Een evident voorbeeld is hout: hoe kunnen we dat op een innovatieve en duurzame manier gebruiken? Hoe kunnen we zachte houtsoorten verharden zodat we een milieuvriendelijk alternatief hebben voor tropisch hardhout? Of neem nu het maaisel uit onze natuurgebieden. Vandaag is dat een afvalstof die wordt gecomposteerd. Samen met bedrijven en natuurorganisaties heeft het ANB een technologie ontwikkeld om dat grasmaaisel te raffineren zodat we er papier van kunnen maken. Albert Heijn verkoopt haar bio-eieren vandaag al in kartonnen dozen gemaakt uit grasmaaisel. Momenteel testen we of we van het grasmaaisel ook isolatiemateriaal kunnen maken. De eerste proeven zijn alvast veelbelovend. Op die manier scharen we ons achter de principes van de circulaire economie en zetten we afval om in een waardevolle grondstof.”

“Ook in de bouwsector beginnen de geesten te rijpen. Cohousing wint langzaam aan populariteit. En bij de inplanting van verkavelingen zie ik een trendbreuk. Projectontwikkelaars gaan steeds meer uit van het bestaande groen en bouwen compacter en meer in de hoogte om de open ruimte te vrijwaren. In Kantvelde in Mechelen-Noord werd recent nog een verkaveling van 150 gezinswoningen afgevoerd. In de plaats gaan de projectontwikkelaars voor een dichter bebouwde stadswijk met zoveel mogelijk behoud van groen.”

Welke concrete initiatieven uit de bedrijfswereld zijn een goede zaak voor de natuur?

“Een bekend voorbeeld én een voorloper is de havenontwikkeling. De industrie in de haven en de natuurbeschermers stonden jarenlang lijnrecht tegenover elkaar. Vandaag hebben ze een samenwerkingsmodel gevonden waarbij economische bedrijvigheid en topnatuur samengaan.”

“Een ander mooi voorbeeld is Bosland, het grootste kindvriendelijke natuurgebied van Vlaanderen, dat 1800 hectare aan bedrijventerreinen telt. Daar werkt het ANB samen met de lokale besturen en de omliggende bedrijven – waaronder Sibelco, de grootste zandwinningsgroep ter wereld – aan meer biodiversiteit. Zo leggen we samen grote gebieden met heide en heischraal grasland aan en richten we waterbuffers en wadi’s in. De scholen uit de buurt worden daar nauw bij betrokken. Dat zijn geen kleinschalige acties meer, maar grootse initiatieven waar economische groei en natuurontwikkeling hand in hand gaan.”

Investeren in natuur

Mag de natuur gewoon natuur zijn of moet ze ook iets opbrengen?

“Elke ondernemer weet: je moet eerst geld steken in je bedrijf opdat het rendeert. Ook de overheid moet eerst investeren in de natuur voor die iets kan opbrengen. De opbrengsten van de natuur zijn voor het merendeel maatschappelijke benefits: zuivere lucht, proper water, meer biodiversiteit, een mooi landschap. Dat realiseren is bij uitstek een taak van de overheid.”

“Maar dat ook de overheid en de natuursector meer in termen van euro’s moeten denken, staat voor mij als een paal boven water. Natuurbeschermers deinzen er nog te vaak voor terug om economische modellen toe te passen op het beheer van de natuur. Die redenering is uiteraard historisch te verklaren, omdat de natuur in het verleden vaak in de hoek stond waar de klappen vielen. Maar de huidige transitie naar een circulaire economie biedt volgens mij kansen om op een andere manier naar natuur te kijken. Het is hét moment om economische processen op gang te brengen die de natuur in haar waarde laten en tegelijk de kosten voor het natuurbeheer gevoelig drukken, onder meer door de natuur te laten opbrengen.”

“Met het ANB willen we het ondernemerschap in de natuur aanscherpen. Daarom hebben we de spin-off Natuurinvest opgericht. De naam spreekt voor zich: Natuurinvest investeert in de natuur, en meer bepaald in projecten die mensen meer van onze natuur laten genieten. Door mensen te laten genieten van de natuur zijn ze ook meer bereid om erin te investeren. De opbrengsten vloeien terug naar de natuur: we investeren ze in natuurbeleving en in nieuw ondernemerschap in de natuur.”

Hoe kunnen bedrijven concreet investeren in natuur?

“De mogelijkheden zijn legio, maar een interessante en nagenoeg onbekende piste is dat de Europese investeringsbank grote budgetten ter beschikking heeft voor bedrijven die willen investeren in ecosysteemdiensten. Daarmee wil Europa de uitdaging van de klimaatverandering en het verlies aan biodiversiteit aanpakken en inhaken op de circulaire economie. Ook bij de financiële instellingen rijpt dus het inzicht dat investeren in natuur en biodiversiteit essentieel is voor onze welvaart en ons welzijn. Ze maken daarvoor kredieten vrij en denken mee na over circulaire financieringsvormen. Dat stemt me hoopvol.”

Vergaderen tussen de bomen, een receptie op de hei … Via Natuurlocaties stelt het ANB bijzondere gebouwen en plekken ter beschikking voor verhuur, evenementen en filmopnames. Hoe helpt dat de natuur vooruit?

“Door ondernemers actief te laten zijn in onze natuurgebieden willen we het maatschappelijk draagvlak voor natuur verhogen. We zijn niet de wereldvreemde natuurbeschermers die de natuur koste wat het kost willen afschermen van alle invloeden van buitenaf. Het ANB is een organisatie die midden in de maatschappij staat en die de maatschappij ook kansen geeft in de natuur.”

“De natuurondernemers maken het mogelijk voor elk van ons om de natuur intens en van dichtbij te beleven. In bijzondere gebouwen en op unieke plekken pal in de natuur baten ze een B&B, een eetcafé of een yogacentrum uit of ze verhuren de locatie voor evenementen en vergaderingen. In het Treehouse in Hechtel-Eksel vergader je bijvoorbeeld tussen de boomtoppen. Het gaat vaak om waardevolle monumenten, zoals de Koninklijke Loge in het Zoniënwoud en het kasteel Hof ter Linden, maar evengoed om boerderijen en kleine boswachterswoningen.”

“Heel wat buitenlandse filmstudio’s kiezen Vlaanderen en onze natuur als filmlocatie. Denk aan de Britse tv-serie The White Queen, De Premier van Erik Van Looy en de nieuwe tv-serie De bende van Jan De Lichte. IKEA nam een van haar spotjes op in het Heverleebos. Meer dan eens gaan natuur en ondernemen hand in hand met sociaal welzijn. Kijk bijvoorbeeld naar de parkbistro Oranjerie De Vlinder, gerund door medewerkers met een autismespectrumstoornis. Via die natuurlocaties versterken we de band met de natuur en vergroten we het draagvlak.”

Anb Portretten 2017 For Print 44

“De Green Deal Bedrijven en Biodiversiteit biedt ondernemingen de kans om te experimenteren en te leren in een groot netwerk”

Marleen Evenepoel (ANB)
ANB

Experimenteren

De Vlaamse overheid bereidt momenteel de Green Deal Bedrijven en Biodiversiteit voor. Wat willen jullie daarmee bereiken?

“We willen de biodiversiteit verhogen en het draagvlak ervoor versterken. Meer biodiversiteit rond het bedrijf verhoogt het welzijn van werknemers en is goed voor het imago. Maar vandaag onderschatten bedrijven het belang van biodiversiteit soms nog wat. Met deze Green Deal willen we die drempel wegwerken en de opportuniteiten in de verf zetten.”

Waarom zouden bedrijven mee moeten doen aan de Green Deal?

“We kunnen er niet meer omheen dat ook ondernemers hun verantwoordelijkheid moeten nemen. De natuur levert allerlei goederen en diensten die economische kansen bieden, zoals water, voedsel, bouwmaterialen en recreatiegebieden. Dat natuurlijke kapitaal staat onder druk. Bedrijven kunnen hun verantwoordelijkheid nemen door hun terreinen biodivers in te richten. Een bedrijf, organisatie, stad of gemeente kan zich via de Green Deal promoten als toonaangevend. De Green Deal biedt de partners de kans om te experimenteren en te leren in een groot netwerk en geeft hen toegang tot kennis, instrumenten en best practices. Dat lerend netwerk toont de financiële winsten die een bedrijf kan boeken als het zijn groenbeheer minder intensief maakt, dus als het zijn terrein minder frequent onderhoudt.”

Merkt u veel interesse voor de Green Deal?

“Zeker, de aanmeldingen lopen als een trein. Onder meer Colruyt, Roularta, IKEA en Technopolis zetten hun schouders al onder de Green Deal. Dat bewijst dat bedrijven het belang van biodiversiteit steeds meer inzien. Wel zien we dat vooral de grote spelers werk maken van meer biodiversiteit. Met deze Green Deal willen we ook kmo’s bereiken en de drempels die zij ervaren wegwerken. Het ANB heeft bedrijfsadviseurs opgeleid die ondernemers helpen om een bedrijfsbeheerplan op te maken. Daarmee kunnen ze meteen aan de slag, bijvoorbeeld om de monotone grassen die je bij veel bedrijven ziet te vervangen door een bedrijventerrein vol leven en biodiversiteit.”

Fikse kostenbesparing

Het ANB stimuleert bedrijven om tijdelijke natuur te ontwikkelen op braakliggende sites. Is inzetten op tijdelijke natuur vanuit ecologisch standpunt geen verloren moeite?

“Zeker niet! Ondernemers en landbouwers zijn vaak wel bereid om te investeren in natuur, maar ze zijn soms onzeker over de gevolgen. Voor bedrijven is het perfect mogelijk om op hun gronden tijdelijke natuur te laten ontstaan zonder dat daar grote juridische risico’s aan verbonden zijn. Daarvoor laat het bedrijf in één handeling het openstellen van zijn grond én het wegnemen van de natuur vergunnen. Tijdelijke natuur levert bedrijven vaak een fikse kostenbesparing op, omdat ze niet langer moeten maaien of snoeien, maar de natuur haar gang kunnen laten gaan.”

Wat levert tijdelijke natuur op aan bedrijven?

“Dat de natuur essentieel is voor onze gezondheid toont de ene na de andere internationale studie aan. Alleen al kijken naar groen vermindert stress en herstelt het concentratievermogen. Een bedrijf dat aandacht heeft voor zijn omgeving geeft aan de buitenwereld het signaal dat het ook aandacht heeft voor het welbevinden van het personeel. Mensen werken bovendien liever voor een bedrijf dat inzet op duurzaamheid en maatschappelijk geëngageerd is. Kortom, op onze krappe arbeidsmarkt levert investeren in natuur bedrijven een belangrijk strategisch voordeel op.”

“Mensen werken liever voor een bedrijf dat inzet op duurzaamheid en maatschappelijk geëngageerd is. Investeren in natuur levert bedrijven dus een belangrijk strategisch voordeel op”​

Marleen Evenepoel (ANB)

Hoe kijken we in 2050 naar natuur?

“Vlaanderen moet een groene buurtstad worden. Door de omgeving waar we wonen, werken, leren, ons ontspannen en anderen ontmoeten te vergroenen, maken we onze regio weerbaar tegen de klimaatverandering, maken we de natuur veerkrachtiger en tillen we de levenskwaliteit en sociale cohesie op een hoger plan.”

“Met het ANB proberen we de natuur opnieuw midden in de maatschappij te plaatsen, en dat is een evolutie die zich de komende jaren ongetwijfeld zal doorzetten. Het is een mindshift die langs twee kanten moet komen. Door de klassieke overexploitatie werd de natuur teruggedrongen in reservaten, waar we bijna aan overbescherming deden. Dat moeten we omdraaien naar een aanpak die de natuur beschermt en ontwikkelt, maar tegelijk ook dicht bij de mensen brengt. Die mindshift zien we bij verschillende actoren rijpen.”

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met onze partner het Agentschap voor Natuur en Bos - https://www.natuurenbos.be/

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!