Plus CurieuzeNeuzen: hoe zuiver is de Vlaamse lucht?

In mei van dit jaar hebben 20.000 Vlamingen via CurieuzeNeuzen de luchtkwaliteit in hun straat gemeten. De resultaten zijn verwerkt, de conclusies het voorbije weekend voorgesteld. We zetten de belangrijkste inzichten voor u op een rij.

Fran Herpelinck | 2 oktober 2018
Alexander Popov 1872139560

1. Grote lokale verschillen

Via het CurieuzeNeuzenproject maten 20.000 Vlamingen een maand lang de hoeveelheid NO2 of stikstofdioxide in hun straat. NO2 is een giftig gas in de uitlaatgassen van wagens en geeft een goede indicatie van de luchtvervuiling door verkeer. Globaal bekeken is er goed nieuws te melden: met een gemiddelde waarde van 22,8 µg/m3 is de Vlaamse luchtkwaliteit vrij goed. Toch zijn de lokale verschillen, zelfs van straat van straat, erg groot. Het verschil hangt af van drie factoren: de bebouwing rond de straat, de hoeveelheid verkeer én hoe vlot dat verkeer kan doorstromen.

Uit de data van het burgeronderzoek stelden wetenschappers van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM), de UAntwerpen en onderzoeksinstelling VITO vast dat de luchtkwaliteitsnorm in een derde van de gemeenten overschreden werd. Die norm ligt op 40 µg/m3, de advieswaarde van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Op 410 locaties, of 2,3 procent van alle meetpunten, zat het NO2-gehalte boven die norm.

Tegen 2030 wil de WHO de advieswaarde verstrengen, naar 30 µg/m3. Bovendien is 20 µg/m3 de drempel waarboven volgens de WHO gezondheidseffecten kunnen optreden. Zo bekeken zitten respectievelijk 12,5 en 60 procent van alle meetpunten in de gevarenzone. Dat de Vlaamse lucht gemiddeld genomen vrij zuiver is, valt dus te nuanceren.

2. Steden zijn hotspots, street canyons houden vervuilde lucht vast

Via een kaart geeft CurieuzeNeuzen een gekleurd overzicht van alle meetpunten in Vlaanderen volgens de lokale luchtkwaliteit: van donkerblauw voor ‘uitstekend’ naar zwart voor ‘uiterst slecht’. De verschillen tussen stad en stadsrand, stad en platteland, zijn opvallend. De hoogste concentraties NO2 werden gemeten in grootsteden Antwerpen (33,8 µg/m3) en Gent (27,7 µg/m3), op de voet gevolgd door Mechelen (27,6 µg/m3) en Oostende (26,4 µg /m3). Gemiddeld genomen scoort Antwerpen opvallend slecht: haast nergens werd goede luchtkwaliteit gemeten. Net zoals in Zeebrugge, waar veel overschrijdingen werden vastgesteld, is ook daar de uitstoot van de haven van tel.

Tal van steden hebben last van ‘street canyons’: nauwe straten met veel verkeer, waar vuile lucht niet kan ontsnappen. Aalst telt de meeste van die canyons, gevolgd door Brugge, waar hoge concentraties NO2 werden gemeten in historische straatjes. In steden met een gewijzigd verkeersplan, zoals Gent met zijn circulatieplan en Antwerpen met een lage-emissiezone, valt het effect van die ingrepen op. “Het is opmerkelijk dat de binnenstad van Gent een lage achtergrondconcentratie heeft en relatief weinig street canyons telt”, zegt professor Filip Meysman van de UAntwerpen in De Standaard. “De Antwerpse binnenstad doet het beter dan de buitenstad. Je kan de impact van verkeersplannen en mobiliteitsbeleid aflezen.”

3. Luchtvervuiling is overal, zwarte kruispunten zijn zorgwekkend

Tot in de kleinste Vlaamse gemeenten zijn er hotspots te vinden met hoge concentraties aan NO2. Liefst een kwart van de kleine steden (minder dan 50.000 inwoners) en gemeenten heeft minstens één meetpunt waar de norm overschreden werd. Volgens professor Meysman treft de Vlaamse ruimtelijke ordening op tal van die plekken schuld. “In tegenstelling tot Nederland, waar rond dorpen vaak een ringweg loopt, hebben Vlaamse steden en gemeenten vaak een of meerdere kruispunten waar de invalswegen samenkomen.”

Die hotspots stelde CurieuzeNeuzen in Diksmuide, Opglabbeek en Rijkevorsel vast, maar ook in Lier, Kruishoutem en Vilvoorde. Ook steenwegen met lintbebouwing, zeker wanneer ze dorpen doorkruisen, zorgen voor hotspots. Extra zorgwekkend zijn de tientallen ‘zwarte kruispunten’ in Vlaanderen, waar extreem hoge waardes werden gemeten, met 75,3 µg/m3 als absolute piekwaarde van het onderzoek (gemeten in Houthalen-Helchteren). Meysman: “Ze bevinden zich veelal op tweevakswegen, dicht bij een kruispunt dat ingesloten is door bebouwing. Die punten bleven jaren onder de radar, maar zien we nu zowel op stadsringen als langs drukke gewestwegen opduiken.”

Verder lezen?

Maak een profiel aan en lees Susanova nu 1 maand gratis.