Partnerinterview

“Chemische sector beseft dat het fundamenteel anders moet”

De komende twintig jaar gaat de Vlaamse regering jaarlijks 20 miljoen euro investeren in innovatie en onderzoek naar CO2-neutraliteit. Die ‘moonshot’ is op het lijf geschreven van de chemische sector - van oudsher een grote uitstoter van CO2, maar nu ook de spil in het bereiken van een CO2-arme samenleving. Speerpuntcluster Catalisti is regisseur van het programma. “De chemische sector moet zichzelf in de basis heruitvinden”, zegt directeur Jan Havenbergh.

Fran Herpelinck | 29 april 2019
Havenbergh 08Met Haven
© Marco Vellinga Fotografie Oosterbeek

Dit artikel kwam tot stand in samenwerking met onze partner Catalisti - www.catalisti.be

Een volgehouden investering om op technologisch vlak een grote sprong voorwaarts te maken. Minister van Economie en Innovatie Philippe Muyters (N-VA) kondigde onlangs aan een budget van 400 miljoen euro vrij te maken voor een moonshot: een langetermijn innovatieprogramma met als doel 1) oplossingen te ontwikkelen met het oog op CO2-neutraliteit in 2050 en 2) deze oplossingen wereldwijd te exporteren. “We moeten niet alleen minder CO2 uitstoten, maar ook meer CO2 opvangen of uit de lucht halen om opnieuw als waardevolle bouwsteen te gebruiken”, stelt de minister.

De industriële sectoren die in Vlaanderen de hoogste CO2-uitstoot vertegenwoordigen - de chemie-, raffinage- en staalsector - hebben een belangrijke rol te spelen in de Vlaamse moonshot-ambitie. Gezien de cruciale rol van chemie en kunststoffen in zowel de CO2-emissies als het beknotten ervan, krijgt de speerpuntcluster Catalisti een centrale regisseursfunctie.

Oude chemie transformeren

De voorbije decennia hebben Vlaamse chemiebedrijven al flink gesnoeid in hun verbruik van grondstoffen en hun CO2-uitstoot. Toch blijft de klimaatimpact groot. Het besef dat de rol van de chemie doorslaggevend is, leeft volgens Catalisti-directeur Jan Van Havenbergh heel sterk bij de bedrijven zelf: “Heel wat chemische bedrijven passen nog klassieke processen toe, vaak op basis van fossiele grondstoffen. Samen met hen bekijken we hoe we de ‘oude’ chemie kunnen transformeren. Hoe we end-of-life-plastics kunnen vermijden of hoe de voetafdruk van ontginning en productie radicaal anders kan.”

Havenbergh 05Achtergrond Boot

"Heel wat chemische bedrijven passen nog klassieke processen toe, vaak op basis van fossiele grondstoffen. Samen met hen bekijken we hoe we de ‘oude’ chemie kunnen transformeren."

Jan Van Havenbergh (Catalisti)
© Marco Vellinga Fotografie Oosterbeek

“Tegelijk gaat de chemische sector heel integer met zijn processen en grondstoffen om. Zo is de sector al ruim dertig jaar geleden begonnen om verstandiger met grondstoffen om te springen: grondstoffen hergebruiken, utilities delen en kringlopen sluiten. Bovendien werken chemische bedrijven inherent mee aan klimaatvriendelijke oplossingen: denk aan de eerste plastic producten die volledig hergebruikt kunnen worden, onderdelen van windmolens, kunststoffen om wagens en vliegtuigen lichter en dus zuiniger te maken …”

Even sterk en comfortabel

In het kader van het moonshotproject identificeerde Catalisti samen met meer dan 120 leden – Vlaamse chemie- en kunststofbedrijven, maar ook de Vlaamse universiteiten, VITO, de Bio Base Europe Pilot Plant, Centexbel en Sirris – verschillende ontwikkelingstrajecten. Die moeten over een periode van twintig jaar doorbraaktechnologie en -producten opleveren om de Europese klimaatdoelstellingen van 2050 te kunnen halen.

Volgens Van Havenbergh is er flink wat potentieel om klassieke chemische processen minder afhankelijk te maken van fossiele grondstoffen en energie, en minder CO2 te laten uitstoten. De Catalisti-directeur maakt zich sterk dat de productie van de toekomst gedeeltelijk biochemisch zal verlopen, op basis van enzymen en bacteriën, en ook deels via elektrochemische en andere processen.

“Belangrijke voorwaarde: de producten, de additieven en de plastics die we met die nieuwe technologieën produceren moeten even sterk, efficiënt en comfortabel zijn als de producten die we altijd al gekend hebben. Anders gaat de bal niet aan het rollen. Ik vergelijk de uitdaging graag met een driesterrenrestaurant dat een betere kwaliteit moet gaan leveren, maar niet langer met vlees of traditionele ingrediënten mag koken, noch met de traditionele bak- en braadtechnologie. Voor evenwaardige chemische producten is de technologie momenteel rijp noch betaalbaar. Daarom is de moonshot bewust geen project met op voorhand vastgelegde tussenstappen. Wel zijn het verschillende ambities op langere termijn, die op verschillende snelheden bereikt kunnen worden en een continue inspanning vergen van de partners”, aldus Van Havenbergh.

Onderzoek naar de markt brengen

De term moonshot is een directe verwijzing naar een roemruchte toespraak van Amerikaans president Kennedy uit 1961. Van Havenbergh: “Zoals Kennedy het onmogelijke waar wou maken door voet te zetten op de maan, zo willen wij de Vlaamse chemische sector een transformatie laten doormaken die alleen binnen handbereik komt als we één: academische inzichten vertalen in concrete markttoepassingen, twee: er economisch voordeel uit kunnen halen en drie: samen met de staal- en raffinagesector, die ook energie-intensief werken, aan hetzelfde zeel trekken. Via ons netwerk van bedrijven, federaties, kennisinstellingen en overheden hopen we deze fundamentele uitdaging vanaf dit jaar waar te maken.”

“Eigenhandig kunnen we het beleid van de Vlaamse chemiebedrijven niet bijsturen, maar we merken bij onze leden wel een groot engagement om rond deze moonshot een kruisbestuiving aan te gaan met de kennisinstellingen. Hoe dat komt? Omdat bedrijven doorgaans een eigen roadmap hebben voor de toekomst, maar richting 2050 geconfronteerd worden met fundamentele technologische lacunes en uitdagingen. Samen met de bedrijven én met de overheid, die een stuk van de risico’s deelt, willen wij op zoek gaan naar oplossingen en sturende innovaties.”

Nieuwe bedrijven aantrekken

Een verduurzaming van de chemiesector bepaalt volgens Van Havenbergh niet alleen de levensvatbaarheid van de chemiebedrijven zelf, het biedt ook opportuniteiten voor andere sectoren. "Denk maar aan de opslag van groene energie via verbeterde waterstoftechnologie of chemische moleculen. De chemie is het begin van tal van waardeketens zoals transport, voeding, landbouw, bouw, informatica … De nieuwe technologieën in het kader van het moonshot zal dus niet alleen in de chemie van toegevoegde waarde zijn. Wil Vlaanderen daar performant en baanbrekend in zijn, dan heb je dus onze sector en deze moonshot nodig. De moonshot zorgt dan ook voor het duurzame investeringsklimaat dat Vlaanderen nodig heeft om ook in de toekomst een sterke chemische industrie te behouden, te versterken en zelfs nieuwe bedrijven aan te trekken.”

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!