Bedrijven en SDG’s: waar knelt het schoentje?

Geïnspireerd door de SDG’s starten steeds meer bedrijven acties op rond duurzaamheid, maar hun bijdrage aan de doelstellingen blijft relatief klein. Dat zegt Lars Moratis, professor duurzaam ondernemen en Chair in Management Education for Sustainability aan de Antwerp Management School. Hoe komt dat?

Fran Herpelinck | 30 april 2020
Ontwerp Zonder Titel 16
De corona-crisis strooit roet in het eten van de duurzaamheidsdoelstellingen. "Investeren in duurzaamheid verschuift opnieuw naar de achtergrond", meent SDG-expert Lars Moratis.

Sinds de Verenigde Naties vijf jaar geleden de duurzaamheidsdoelstellingen lanceerden, springen steeds meer bedrijven in Vlaanderen op de kar. De SDG’s zijn een hot topic. Van inspiratiebron groeiden ze in een mum van tijd uit tot een businesscase. Ze verwierven een prominente plaats in het denken over duurzaamheid: een mooie prestatie voor niet-bindende, internationale duurzaamheidsdoelen.

Maar er zit een adder onder het gras. Terwijl de kracht van de SDG’s in de integrale aanpak ligt, benaderen veel bedrijven de SDG’s doorgaans door losstaande doelen uit te kiezen die passen bij hun corebusiness. Dat zegt Lars Moratis, professor aan de Antwerp Management School en coördinator van de tweejaarlijkse SDG-barometer. Als SDG-expert analyseert hij ook de duurzaamheidsstrategie van Vlaamse en Nederlandse bedrijven en houdt hij de vinger aan de pols van internationale ontwikkelingen op dit gebied. “Uitdagingen zoals armoede, onderwijs, klimaatverandering en duurzame steden kan je niet los zien van elkaar en grijpen zelfs sterk in op elkaar.”

Bedrijven die de SDG’s ter harte nemen, realiseren lang niet altijd een tastbare impact. Hoe komt dat?

“Heel wat bedrijven staan voor een paradox. De SDG’s omvatten de grote mondiale uitdagingen, maar zitten juist door hun allesomvattendheid ver van de leefwereld van veel bedrijven. Vaak bekijken ondernemingen hun invloed heel lokaal. Zo kan een bedrijf inspelen op de SDG ‘Geen honger’ door een lokale voedselbank te steunen. Dat is een nobele actie, maar het draagt weinig bij aan de mondiale SDG die de situatie wil verbeteren van mensen in arme landen die honger lijden.”

“Tal van bedrijven gebruiken de SDG’s louter als inspiratiebron. Doordat de SDG’s niet-bindend zijn, blijft ook het ambitieniveau beperkt dat ondernemingen zichzelf opleggen. ‘Heb ik hier wel een rol in?’ denken heel wat bedrijfsleiders. Zij kijken nog altijd naar de overheid als de hoofdrolspeler om de SDG’s waar te maken. We zien wel een aantal grote multinationals die fors en gericht investeren in de SDG’s, bijvoorbeeld rond onderwijs en arbeidskansen voor vrouwen. Bij kmo’s zullen we samen met sector- en werkgeversorganisaties nog meer aandacht moeten besteden aan sensibilisering en kennisontwikkeling om het belang van de SDG’s duidelijk te maken.”

Ew Moratis 1

“Bedrijven zouden de SDG’s moeten vertalen naar hun duurzaamheidsbeleid en niet omgekeerd, zoals nu vaak gebeurt”

Lars Moratis

Waarom komen de SDG’s zo moeilijk op de radar van bedrijven?

“Het is een ver-van-hun-bedshow. Ik neem deze concrete SDG als voorbeeld: hoe draag je als bedrijf bij aan het uitbannen van armoede? Op die vraag is men geneigd te antwoorden: ‘Dat wij werkgelegenheid creëren, is een concrete bijdrage aan het uitbannen van armoede.’ Als een bedrijf op duurzaamheidsvlak echt constructief wil bijdragen, kan het proberen te werken met targets, de specifieke actiepunten die elke SDG heeft. Maar die vertaalslag is niet gemakkelijk: hoe vertaal je een universele doelstelling in een concrete missie voor jouw bedrijf?”

“Een andere barrière: de SDG’s worden vaak gebruikt om het bestaande duurzaamheidsbeleid te bevestigen eerder dan om het te heroriënteren. Weinig bedrijven zullen dat toegeven, maar het merendeel vindt het lastig om te bepalen wat van materieel belang is op duurzaamheidsvlak. Dat stelden we onlangs vast bij een doorlichting van grote Nederlandse beursgenoteerde bedrijven. Hun duurzaamheidsafdelingen maken uitgebreide analyses aan de hand van de SDG’s, maar de acties en resultaten op het terrein sluiten bijzonder slecht aan bij de SDG’s, net omdat iedereen zelf gaat interpreteren. Als elk bedrijf zijn eigen definitie van en prioriteiten binnen duurzaamheid heeft, kunnen we nooit samen werk maken van 17 SDG’s.”

Ligt het aan de methodes die bedrijven hanteren?

“Ja. Bedrijven vertrekken van hun eigen, losstaande duurzaamheidsacties en vertalen die naar de SDG’s, waardoor ze wel aan enkele SDG’s zullen komen, maar zelden het geheel van de doelstellingen voor ogen houden. Bedrijven zouden de SDG’s moeten vertalen naar hun duurzaamheidsbeleid en niet omgekeerd, zoals nu vaak gebeurt.”

Via het UN Global Compact, een oproep naar bedrijven om de SDG’s en principes zoals mensenrechten te onderschrijven, probeert de VN het bedrijfsleven mee in het bad te krijgen.

“Hoe inspirerend de acties van de VN ook zijn, ze worden nogal eens doorkruist door hoe we over duurzaamheid denken. Duurzaamheid vraagt een andere manier van denken. Het moet een doel op zich zijn, geen investering om er economische waarde mee te creëren. De SDG’s helpen ons om anders naar materialiteit te kijken, te bepalen wat relevante duurzaamheidsthema’s zijn. Dat kunnen we niet bepalen door enkel in businesscases te denken.”

Hoe kunnen we ervoor zorgen dat de SDG-aanpak van bedrijven wél hout snijdt?

“Ik speel weleens met het idee van een SDG-taks. Op basis van hun jaarwinst zouden we alle bedrijven wereldwijd een kleine taks kunnen opleggen. De opbrengsten gaan naar internationale programma’s die de SDG’s helpen waarmaken. Vergelijk het met de tobintaks, die een microbelasting voorstelt op elke beurstransactie die plaatsvindt om kortetermijnspeculatie te ontmoedigen. Net zoals de tobintaks (die in geen enkel land buiten België officieel is aangenomen maar pas van start kan gaan als verschillende landen dat doen, red.) heb je wel eerst een draagvlak nodig. Belasting heffen op winst is sowieso een omstreden principe en al zeker als het over duurzaamheid gaat. Bedrijven moeten zo’n taks ook zelf als een meerwaarde beschouwen.”

“Verder raad ik bedrijven aan om echt te onderzoeken waar ze een steen kunnen verleggen. Er zijn tal van thema’s die voor bedrijven weinig tastbaar lijken maar dat in de praktijk perfect kunnen zijn. Denk aan de SDG die ijvert voor leven in het water. Het is niet omdat je businessmodel hier weinig raakvlakken mee heeft dat je als bedrijf geen verschil kan maken op dat vlak. Door rond dat thema samen te werken met milieuorganisaties boek je een wezenlijk duurzaamheidsresultaat en genereer je aandacht voor je bedrijf en de problematiek.”

Ew Morastis 2

“Duurzaamheid moet een doel op zich zijn, geen investering om er economische waarde mee te creëren”

Lars Moratis

Door de coronacrisis dreigen andere mondiale problemen naar de achtergrond te verdwijnen. Ziet u een link tussen duurzame ontwikkeling en het bestrijden van het coronavirus?

“Dat we momenteel vrijwel al onze aandacht richten op de coronacrisis is begrijpelijk. Toch is het verstandig om uitdagingen als de SDG’s niet uit het oog te verliezen. Kijk bijvoorbeeld naar de klimaatverandering, een van de meest ernstige uitdagingen van het moment. Gelet op de economie zal de politieke wil afkalven om klimaatverandering tegen te gaan met publieke investeringen. De corona- en de klimaatcrisis hebben een gemene deler: ze tonen de grenzen van een sociaaleconomisch systeem dat op neoliberale kapitalistische leest is geschoeid. In dit systeem zijn ecosystemen economische productiefactoren, worden waardevolle publieke diensten als zorg en onderwijs teruggebracht tot een kostenpost, en is klimaatverandering een conjunctuurafhankelijke businesscase. De onderliggende crisis is een morele crisis.”

“Maar we moeten deze periode zinvol gebruiken: never waste a good crisis. Ik hoop van harte dat een crisis als deze ons doet nadenken over wat echt belangrijk is. Zoals: is economische groei zoals we die nu jaar na jaar beogen nog steeds haalbaar en wenselijk? Als we vanaf nu jaarlijks twee procent economische groei willen boeken op wereldschaal, zal de productie in 2050 zijn verdubbeld. Maar dat lukt niet omdat we daarvoor onvoldoende natuurlijke hulpbronnen ter beschikking hebben en we nu al tegen de grenzen van onze planeet aanlopen. Hopelijk krijgen de SDG’s door deze crisisperiode juist meer gewicht.”

Interview

SDG

Geen armoede Geen honger Waardig werk en economische groei Verantwoorde consumptie en productie Klimaatactie Partnerschap om doelstellingen te bereiken

Probeer Susanova gratis uit!

Wilt u meer dan alleen nieuws? Al onze plusartikels, reportages en analyses lezen? Kies dan voor een proefabonnement van een maand!